Lüğət

Qəbul edən oyunçunun qaytara və ya toxuna bilmədiyi, birbaşa xal qazandıran servis.

Bərabərlikdən (deuce) sonra qazanılan və növbəti xal da eyni oyunçu tərəfindən qazanılarsa, oyunu başa çatdıran xal üstünlüyü.

Tennis kortunun sol tərəfi. Bu tərəfdən servis adətən bərabər olmayan xalların (15–30, 40–Ad və s.) oynanıldığı zaman vurulur.

Ən azı 6 oyun qazanaraq və rəqibdən ən azı 2 oyun fərqi ilə üstünlük əldə etməklə qazanılan oyun hissəsi (set).

Hər iki oyunçunun hesabı 15 və ya 30 olduqda işlədilən termin; 40-40 hesabı deus adlanır.

Arxa xətdə (baseline), orta zonada (mid-court) və tor önündə (net) eyni dərəcədə rahat və effektiv oyun nümayiş etdirə bilən tennisçi.

Cütlər oyununda (doubles) istifadə olunan və tək oyun üçün nəzərdə tutulmuş yan xətlərin kənarında yerləşən əlavə oyun sahələri. Bu zolaqlar həmçinin tramvay xətləri (tramlines) də adlandırılır.

Oyunçunun tora doğru irəliləyərkən rəqibi arxa xətdə saxlamaq məqsədilə vurduğu zərbə. Bu zərbə oyunçuya tor önündə üstün mövqe tutaraq növbəti zərbəni daha rahat oynamaq imkanı yaradır.

Kişi peşəkar tennisinin idarəedici qurumu olan Tennis Peşəkarları Assosiasiyası.

Kişilər arasında peşəkar tennis turnirlərinin beynəlxalq seriyası.

Yanvarda Melbourne Parkın sərt örtüklü kortlarında keçirilən təqvim ilinin ilk Böyük Dəbilqə turniri.

Kortun əsas xətti (baseline) ilə arxa hasar (back fence) arasında yerləşən sahə. Bu zona oyun zamanı istifadə olunmur və əsasən oyunçuların topa çatması, top toplayıcılarının hərəkəti və təhlükəsizlik üçün nəzərdə tutulur.

Raketin oyunçunun dominant olmayan tərəfdən yellənərək vurulduğu zərbə. Bu zaman dominant əlin arxa hissəsi zərbənin istiqamətinə baxır. Bekhend zərbəsi birəlli və ya ikiəlli texnika ilə icra oluna bilər.

Topun alt hissəsinə tətbiq olunan geriyə doğru fırlanma. Bu fırlanma əsasən slice və drop shot zərbələrində istifadə olunur, topun havada daha sabit hərəkət etməsinə və yerə dəyəndən sonra daha alçaq sıçramasına səbəb olur.

Raketin topa irəli hərəkət etməzdən əvvəl oyunçunun bədəninin arxasına aparıldığı yellənmə mərhələsi. Bu hərəkət zərbə üçün güc, ritm və düzgün mövqe yaratmağa xidmət edir.

Tennisdə setin 6:0 hesabı ilə başa çatmasını ifadə edən qeyri-rəsmi termindir. Bu ad "0" rəqəminin baqelə (qoğala) bənzəməsindən yaranıb. Məsələn, bir oyunçu seti 6:0 hesabı ilə qazanarsa, "rəqibə bagel verdi" ifadəsi işlədilir.

Oyun zamanı meydandan kənara çıxan topları toplayan və servis vuran oyunçuya topları təqdim edən şəxs. Top toplayıcılar oyunun fasiləsiz və sürətli davam etməsinə kömək edirlər.

Kortun hər iki ucunda yerləşən və servisin arxasından yerinə yetirildiyi xətt.

Əsasən arxa xətt yaxınlığında yer zərbələri ilə oynamağa üstünlük verən oyunçu.

Beynəlxalq Tennis Federasiyasının hər il keçirdiyi, əvvəllər Federation Cup və Fed Cup adlanan qadınlararası beynəlxalq komanda yarışı.

Qəbul edən oyunçunun (receiver) rəqibin servis oyununu qazanması. Breyk etmək tennisdə mühüm üstünlük hesab olunur, çünki servis atan oyunçunun üstünlüyünü əlindən alır.

Eyni set ərzində əvvəlcə öz servis oyununu uduzduqdan sonra, rəqibin növbəti servis oyununu qazanaraq breyki kompensasiya etmək.

Qəbul edən oyunçunun (receiver) rəqibin servis oyununu qazanmaq üçün əldə etdiyi xal imkanı. Əgər qəbul edən oyunçu bu xalı qazanarsa, rəqibin servis oyunu başa çatır və servis üstünlüyü onun əlindən alınır. Buna breyk etmək deyilir.

Oyunçunun heç bir görüş keçirmədən avtomatik olaraq turnirin növbəti mərhələsinə vəsiqə qazanması. Bu üstünlük adətən yüksək reytinqli oyunçulara və ya iştirakçı sayının turnir cədvəlinə tam uyğun gəlmədiyi hallarda verilir.

Topun kort daxilində və ya kənarda olması barədə oyunçu və ya hakimin qərarı.

Tennisçinin peşəkar karyerası ərzində dörd Böyük Dəbilqə (Grand Slam) turnirinin hər birində ən azı bir dəfə çempion olması.

Adətən bir həftə davam edən, ATP və WTA turlarından bir pillə aşağı səviyyəli peşəkar turnirlər.

Oyunçuların kortun tərəflərini dəyişdiyi zaman verilən 90 saniyəlik fasilə. Bu fasilə hər setdə 1-ci oyundan sonra deyil, tək nömrəli oyunlardan (1, 3, 5, 7 və s.) sonra verilir və oyunçular bu müddətdə dincələ, su içə və məşqçisi olmadan növbəti oyuna hazırlaşa bilərlər.

Topu, xüsusilə güclü servisi qaytarmaq üçün istifadə olunan qısa blok zərbəsi.

Topu çiplə qaytarıb dərhal voley üçün tora yaxınlaşmaq taktikası.

Səthi xırdalanmış qırmızı və ya yaşıl gil (torpaq) qatından hazırlanmış tennis kortu. Bu örtükdə top daha yavaş hərəkət edir və daha yüksək sıçrayır ki, bu da uzun rallilərə və taktiki oyuna üstünlük verir. Roland Garros turniri məhz qırmızı torpaq örtüklü kortlarda keçirilir.

Oyunçunun tennisin davranış qaydalarını pozmasına görə hakim tərəfindən tətbiq olunan cəza. Cəzalar mərhələli şəkildə artır.

Əsasən müdafiə üslubunda oynayan və rəqibin hücumlarına səbirli şəkildə cavab verərək onun səhvlərindən yararlanan oyunçu.

Tennis matçının keçirildiyi, xətlərlə işarələnmiş düzbucaqlı oyun sahəsi. Kort əsas xətt (baseline), yan xətlər (sidelines), servis xətləri (service lines), mərkəz servis xətti (center service line) və tor (net) vasitəsilə müxtəlif hissələrə bölünür.

Topun kortun bir tərəfindən və ya küncündən diaqonal istiqamətdə qarşı tərəfin əks hissəsinə vurulduğu zərbə. Bu zərbə tennisdə ən çox istifadə olunan taktiki zərbələrdən biridir və oyunçuya topu daha təhlükəsiz bucaq altında oynamağa imkan verir.

Beynəlxalq Tennis Federasiyasının hər il keçirdiyi kişilərarası beynəlxalq ölkələr üzrə komanda yarışı.

Komandalararası qarşılaşmada ümumi qalib artıq müəyyənləşdikdən sonra keçirilən və yekun nəticəyə təsir etməyən matç.

Qayda pozuntularına görə oyunçunun matçdan diskvalifikasiya edilməsi.

Oyunda hesabın 40:40 olması vəziyyəti. Bu mərhələdən sonra oyunu qazanmaq üçün oyunçu ardıcıl iki xal qazanmalıdır.

Kortun sağ tərəfi.

Qeyri-rəsmi termin olub, əsasən torpaq örtüklü kortlarda (clay courts) daha uğurlu çıxış edən və oyun üslubu bu örtüyə daha uyğun olan tennisçini ifadə edir.

Ardıcıl iki servis səhvi nəticəsində servis edən oyunçunun xalı itirməsi.

Hər birində iki oyunçu olan iki komanda arasında keçirilən matç.

Topun kortun yan xəttinə (sideline) yaxın və ona paralel şəkildə, düz istiqamətdə vurulduğu zərbə. Bu zərbə adətən çarpaz zərbədən (cross-court shot) sonra istiqaməti dəyişərək rəqibi hazırlıqsız yaxalamaq və xal qazanmaq üçün istifadə olunur.

Topun alt hissəsinə arxa fırlanma (backspin) verilərək yumşaq şəkildə vurulan və torun qarşı tərəfində, mümkün qədər tora yaxın düşməsi nəzərdə tutulan zərbə. Məqsəd rəqibi arxa xətdən tora doğru qaçmağa məcbur etmək və topa çatmasını çətinləşdirərək xal qazanmaqdır.

Tor önündə top yerə dəymədən raketlə yumşaq şəkildə qarşılanaraq tora çox yaxın düşməsi təmin edilən vole zərbəsi.

Qırmızı kərpic örtüyü (En Tout Cas). İri dənəli, xırdalanmış qırmızı kərpic materialından hazırlanmış tennis kortu örtüyü. Bu örtük topun sürətini azaldır, sıçrayışını artırır və oyunçuların kort üzərində sürüşməsinə imkan verir.

Reytinq xalı üçün deyil, əyləncə və ya mükafat fondu üçün keçirilən matç və ya turnir.

ervisin tora dəyməsi və ya düzgün servis sahəsinə düşməməsi nəticəsində etibarsız sayılan servis. Bu halda xal başlamır və oyunçuya ikinci servis imkanı verilir. Əgər ikinci servis də səhv olarsa, bu ikiqat səhv (double fault) hesab edilir və xal rəqibə verilir.

Servis edən oyunçu topa zərbə vurmazdan əvvəl əsas xəttə (baseline), mərkəz nişanına (centre mark) toxunduqda və ya bu xətləri keçdikdə qeydə alınan servis xətası. Ayaq xətası adi servis xətası (fault) kimi qiymətləndirilir və birinci servisdə baş verərsə, oyunçuya ikinci servis hüququ verilir.

Rəqibin güclü, dəqiq və ya çətin qaytarılan zərbəsi nəticəsində oyunçunun buraxdığı xəta. Bu cür xəta əsasən rəqibin təzyiqi və yaratdığı çətin vəziyyət səbəbindən baş verir və oyunçunun öz səhvi kimi qiymətləndirilmir.

Raketin oyunçunun dominant əlinin ovuc hissəsi zərbənin istiqamətinə baxacaq şəkildə vurulduğu əsas tennis zərbəsi. Forehand adətən tennisdə ən güclü və ən çox istifadə olunan zərbə hesab olunur.

Setin əsas hesab vahidi. Bir seti qazanmaq üçün oyunçu adətən ən azı 6 oyun (game) qazanmalı və rəqibdən ən azı 2 oyun (game) fərqlə öndə olmalıdır. Hesab 6:6 olduqda isə əksər turnirlərdə tay-brek (tie-break) oynanılır.

Qazanıldığı təqdirdə oyunçuya cari oyunu qazandıran xal. Oyunçunun bir və ya bir neçə oyun xalı ola bilər.

Game, Set, Match — Oyun, Set, Matç. Baş hakimin matçın başa çatdığını və qalibi elan etmək üçün istifadə etdiyi rəsmi ifadədir. Bu elan oyunçunun sonuncu xalı qazanaraq matçı yekunlaşdırdığını bildirir.

“Bütün zamanların ən yaxşısı” ifadəsinin ingiliscə qısaltması.

Bir təqvim ili ərzində tennisin dörd Böyük Dəbilqə (Grand Slam) turnirini (Australian Open, Roland Garros, Wimbledon və US Open) və Olimpiya Oyunlarının qızıl medalını qazanmaq.

Bu nailiyyət tennis tarixində son dərəcə nadirdir. Tək qadınlar arasında Steffi Graf bunu 1988-ci ildə reallaşdıraraq tarixdə Golden Grand Slam qazanan yeganə tennisçi olmuşdur.

Bir təqvim ili ərzində tennisin dörd Böyük Dəbilqə turnirinin — Australian Open, Roland Garros, Wimbledon və US Open — hamısını qazanmaq. Eyni zamanda Grand Slam termini bu dörd ən nüfuzlu tennis turnirini birlikdə ifadə etmək üçün də istifadə olunur.

Yerdən zərbə. Top korta bir dəfə dəydikdən sonra, adətən arxa xətdən (baseline) və ya onun yaxınlığından vurulan zərbə. Groundstroke tennisdə ən çox istifadə olunan zərbə növüdür və forehand və backhand zərbələrini əhatə edir.

Yarım vole. Top yerə toxunduqdan dərhal sonra, hələ tam yüksəlmədən raketka kort səthinə çox yaxın vəziyyətdə vurulan zərbə. Bu zərbə adətən oyunçu vaxt çatışmazlığı yaşadıqda və ya tora yaxın irəliləyərkən istifadə olunur.

Oyunçunun öz servis etdiyi oyunu qazanması. Məsələn, oyunçu servis etdiyi bütün oyunları qazanırsa, onun servisini uğurla qoruduğu deyilir.

Cütlər oyununda istifadə olunan servis düzülüşüdür. Bu zaman tora yaxın oyunçu mərkəzi servis xətti üzərində əyilərək (çömələrək) dayanır və rəqibin çarpaz qaytardığı topu qarşılamağa hazır olur. Bu taktika rəqibi qaytarmanın istiqamətini dəyişməyə məcbur etmək və servisdən sonra üstünlük qazanmaq üçün istifadə edilir.

Güclü topspin verilərək vurulan servis növüdür. Top yerə dəydikdən sonra kəskin şəkildə yuxarı sıçrayır, bu da rəqibin topu rahat qəbul etməsini çətinləşdirir. Xüsusilə ikinci servis zamanı təhlükəsizliyi və etibarlılığı səbəbindən geniş istifadə olunur.

Hesaba alınmayan və yenidən oynanılan zərbə və ya xal; çox vaxt servis tora dəyib düzgün sahəyə düşdükdə baş verir.

Təyin olunmuş xətt üzrə topların kort daxilinə və ya kənarına düşməsini müəyyən edən hakim.

Rəqibin başı üzərindən keçib kort daxilinə düşməsi nəzərdə tutulan yüksək qövslü zərbə.

Geym və ya setdə sıfır hesabını ifadə edən tennis termini.

Rəqibin heç bir xal qazanmadığı geym.

Təsnifat mərhələsində uduzsa da, başqa oyunçu çəkildiyi üçün əsas tor daxil olan oyunçu.

Böyük Dəbilqələrdən bir pillə aşağı olan və çempiona 1000 reytinq xalı verən ATP turnir kateqoriyası.

Adətən üç və ya beş setdən çoxunu qazananın müəyyənləşdiyi tennis qarşılaşması.

Onu əldə edən oyunçu qazandıqda matçı bitirən xal.

Cütlükdə geniş istifadə olunan, adətən iki xal fərqlə 10 xala ilk çatan komandanın qazandığı həlledici tay-brek.

Tay-brekdə rəqibin servisini qəbul edərkən qazanılan xal.

Hər komandada bir kişi və bir qadın oyunçunun iştirak etdiyi cütlük matçı.

Kortun ortası boyunca çəkilən və dirəklərlə saxlanılan tor.

Torun üst kənarı boyunca uzanan ağ lent.

Baş hakim, xətt hakimi, kort nəzarətçisi və ya referi kimi kortdakı hakim heyətinin üzvü.

Böyük Dəbilqə turnirlərinin peşəkar oyunçuları qəbul etməyə başladığı 1968-ci ildən sonrakı dövr.

Smeş zərbəsinin digər adı.

Tor önündəki oyunçunun sağından və ya solundan keçirilib korta salınan zərbə.

Uzunmüddətli zədədən qayıdan oyunçuya əvvəlki reytinqi əsasında verilən xüsusi turnirə giriş reytinqi.

Təsnifat mərhələsindən keçərək turnirin əsas toruna yüksələn oyunçu.

Oyunçuların turnirin əsas toruna vəsiqə qazandığı ilkin yarış mərhələsi.

Oyunçulardan biri səhv edənə və ya topu qaytara bilməyənə qədər davam edən zərbə mübadiləsi.

Servisi qəbul edən oyunçu.

Turnir qaydalarının tətbiqinə cavabdeh olan baş rəsmi şəxs.

Hazırlaşmağa demək olar ki, vaxt olmadan instinktiv vurulan voley.

Adətən zədə və ya xəstəlik səbəbindən matç başladıqdan sonra oyunçunun oyundan çəkilməsi.

Mayda Parisdə gil kortlarda keçirilən, French Open kimi də tanınan ilin ikinci Böyük Dəbilqə turniri.

Oyunçuların qruplara bölündüyü və hər birinin qrupdakı bütün digər oyunçularla qarşılaşdığı format.

İlk mərhələlərdə digər yüksək reytinqli oyunçularla qarşılaşmaması üçün turnir torunda xüsusi yerləşdirilən oyunçu.

Arxa xəttin arxasından yerinə yetirilərək topu diaqonal qarşı servis qutusuna göndərən və xalı başlayan başüstü zərbə.

Oyunçunun servisdən dərhal sonra tora yaxınlaşıb xalı voley ilə bitirməyə çalışdığı oyun üslubu.

Onu əldə edən oyunçu qazandıqda seti bitirən xal.

İki fərdi rəqib arasında oynanılan tennis matçı.

Geriyə və yana fırlanma verilərək vurulan zərbə.

Çox vaxt loba cavab olaraq baş üzərində servisə bənzər hərəkətlə vurulan zərbə.

Topun havada hərəkəti zamanı irəli, geri və ya yana fırlanması.

Gələn topa hazırlaşmaq və mövqeni tənzimləmək üçün iki ayaqla edilən kiçik sıçrayış.

Heç bir set uduzmadan qazanılan matç.

Forhend, bekhend və ya servis kimi tennis topuna vurma üsulu.

İki xal fərq tələb etmədən geymi və ya tay-breki bitirən həlledici xal.

Geym, set və ya matçı qəsdən uduzmaq üçün işlədilən qeyri-rəsmi termin.

Dirsək və said ətrafındakı əzələ və vətərlərin ağrılı iltihabı.

Komanda yarışında iki komanda arasında keçirilən matçların ümumi adı.

Adətən 6-6 hesabında oynanılan və iki xal fərqlə yeddi xala ilk çatanın qazandığı həlledici geym.

Topa aşağıdan yuxarı toxunmaqla verilən və yüksək sıçrayış yaradan irəli fırlanma.

Tək oyun xətlərinə paralel olan və cütlük kortunun sərhədini müəyyən edən xarici yan xətlər.

Çox vaxt lobun arxasınca qaçarkən ayaqların arasından vurulan fənd zərbəsi.

Raketkanın dəstəyinin qeyri-dominant əllə də tutulduğu bekhend zərbəsi.

Matç zamanı xətt qərarlarına nəzarət edən və qaydaları tətbiq edən kort hakimi.

Rəqibin güclü zərbəsindən deyil, oyunçunun öz texnikası və ya qərarından qaynaqlanan səhv.

Reytinqi turnir torunda qorunan səpələnmiş mövqe verməyən oyunçu.

Nyu-Yorkdakı Flushing Meadowsda keçirilən ilin dördüncü və son Böyük Dəbilqə turniri.

Top yerə dəyməzdən əvvəl tor yaxınlığında qısa itələmə hərəkəti ilə vurulan forhend və ya bekhend.

Rəqib matç başlamazdan əvvəl çəkildikdə oyunçuya verilən qələbə.

Adi reytinq və ya qeydiyyat tələblərindən kənar olaraq turnir toruna verilən dəvət vəsiqəsi.

Londondakı All England Clubda ot kortlarda keçirilən ilin üçüncü Böyük Dəbilqə turniri.

Rəqibin effektiv qaytara bilmədiyi və xalı bitirən qaydalara uyğun zərbə.

Qadın Tennis Assosiasiyasının qadınlar üçün peşəkar tennis turnirləri seriyası.